500 TL'lik Banknot Ne Zaman Basılır?

dış iktisattan Herkese merhabalar Eee bugünkü yayında Aslında Merkez Bankası kararı bu yayını hazırladığım saatlerde açıklanmak üzere bir saatten az bir zaman kaldı faiz kararı Dün fedile ilgili belli gelişmeler oldu bugün Eee 21 Eylül Perşembe günündeyiz Eee Bugün de Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası faiz kararını açıklayacak Eee ama Onun öncesinde ben faiz kararının işte artması eksisi azalması Eee ne kadar fazla artacak ne kadar hızlı artacak vesaire onlara girmeden evvel Başka bir konu hakkında konuşmak istiyorum ilgili bir konu o da piyasadaki banknotlar biliyorsunuz şu anda en yüksek Türkiye’de en yüksek değerli banknot 200 t ve Uzunca bir süredir bu böyle fakat Uzunca bir süredir de yüksek enflasyon altında yaşıyoruz Onun öncesinde de aslında birikimli olarak yani % 5 0 enflasyon ya da devam etseniz de ki Türkiye’de % 5’leri hiç görmedi neredeyse Yani tek basamaklı sayıları gördü ama 5’e inemedi 5.0a Eee onda dahi belli bir noktadan sonra tabii Kümülatif olarak yıllar geçtikten sonra banknotun değeri Er ki biz çok daha yüksek bir enflasyon altındayız işte 70’ler gördü Belki de resmi açıklanan rakamların ötesinde durumlar söz konusu olabilir Dolayısıyla Eee Yani aslında bu 200 t’nin işte çıktığı zamanki Bununla ilgili haberleri de görmüşsünüzdür çıktığı zamanki dolar cinsinden mesela değer ki doların da enflasyonu var Bu arada dolar cinsinden değeriyle şimdiki 200 t’nin dolar cinsinden değeri biliyorsunuz işte 27 küsur lira oldu Eee dolar veya işte euroda 30 liraya yaklaştı 29 lira civarında Dolayısıyla eee Eee yani çok düşük Yani şu anda 200 TL ile E yani 10 euro alamıyorsunuz 10 dolar da alamıyorsunuz Eee ki halbuki işte Amerika’da 100 dolar var banknot olarak değil ki 100 doların da aslında değeri bundan 1015 yıl eveline kadar düşü Çünkü doların da enflasyonu var euronun da enflasyonu var ama Türk lirasının Tabii enflasyonu çok daha yüksek Ona rağmen 200 TL’den vazgeçmiyor para politikası yönetimi İşte bu neye neden olabilir Bununla ilgili Eee benim doktora öğrencisiyken Minnesota Üniversitesi’nde eee e 1 sınıf öğrencilerine verilen principle of Micro Macro exa giriş dersinde öğrencilere verdiğim bir Guest lecture Yani benim vermediğim derslere başkalarının verdiği derslere misafir Eee işte Eğitmen olarak girip Eee Bu konuyla ilgili sunum yapmıştım ki bu slaytları da Eee doktoradan yine sevgili arkadaşım Simge Tarhan büyük çoğun ben tabii eklemeler çıkarmalar yaptım ama büyük çoğunlukla Simge Tarhan hazırlamıştı o zaman Çünkü Türkiye’den sıfır atılma e operasyonu yapılmıştı Türkiye’de paradan sıfır atılma 6 sıfır atılma operasyonu o tabii çok sık yapılan bir şey olmadığı için dünyada ilgi çekici bir örnekti bunu böyle misafir öğretim üyesi gibi derslerde anlatmak açıkçası 1 sınıf öğrencilerinin hoşuna gidiyordu nasıl bir şey diye böyle bir sunum var o sunum üzerinden birkaç bir şey göstermek istiyorum Çünkü o 6.0 atılması sırasında işte eee biraz bununla da bir ilgili şu anda Hani belki ya paradan sıfır atılacak noktaya gelmiş de olabiliriz Tabii daha belki de zaman var ama en azından yüksek bir banknot çıkarma noktasına geliyoruz ki aslında şe yüksek banknot çıkartma da e Uzunca bir süre devam ettiği zaman işte Tabii haliyle sıfırlar gelmiş oluyor banknot çıkardıkça yanına bir sıfır ekliyorsunuz bir noktada Yani 200 T yerine şu anda 1000’lik banknot çıkarsak işte Dolayısıyla 4 telin rakamlara ulaşmış oluyoruz Belki daha sonra enflasyon daha da yüksek sey erse bu 5.000 T 10.000 t gider Eee bunun örnekleri dünyada çok var sadece Türkiye’de değil Türkiye’de de zaten 20 milyonluk işte banknotlar vesaire vardı ama bunun örnekleri çok sık var dünyada özellikle Almanya’dan verilen örnekler var E Onları göstermek istiyorum ne hale geldiği le ilgili bu biraz enflasyonla ilgili bir sunum enflasyon tiplerini konuşuyoruz işte H inflation stepping inflation ve creeping inflation Türkiye şu anda stepping inflation yaşıyor çok net olarak henüz daha E Hyper inflation noktasına gelemedik Eee ve burada baktığımız zaman mesela Tabii yüksek enflasyon Hiper enflasyon yaşayan ülkelere baktığımız zaman işte Macaristan var mesela Eee fiyatların 15 saatte bir iki katına çıktığı bir ülke Eee ik Dünya Savaşı’nın sonunda Eee işte Yugoslavya var Yugoslavya iç savaşı sırasında fiyatların 16 saatte bir iki katına çıktı Yani tabii bu özellikle Almanya örneği verilirdi 49 saatte bir iki katına çıkıyormuş fiyatlar ama Eee Tabii biraz abartılı bir örnek işte tramvaya biniyorsunuz bir duraktan bir durağa gidiyorsunuz giderken yolda inerken galiba biletin parasını ödüyorsunuz işte inerken yolda biletin fiyatı artıyor gibi Eee çok hızlı Enflasyonun olduğu Türkiye bu noktalarda değil Çok şükür E ama Eee İşte bu noktalar nereye getiriyor bizi buraya getiriyor burada bu iki 1 dünya savaş sonunda Almanya’nın hiperenflasyon yaşarken K dönemde eee bir işte hanımefendi banknot yakıyor Çünkü o banknotların değeri çok düşmüş Eee ve artık hani herhangi bir alım satım değeri kalmamış O yüzden hani yakacak olarak kullanmak çok daha mantıklı Hani tuvalet kağıdı olarak da kullanabilirsiniz O da bir yöntem Tabii Hani ondan daha değersiz hale gelirse veya işte yakacak olarak kullanmak da bir yöntem E işte bu Tabii 20 milyon Bizim gördüğümüz bir banknotu biliyorsunuz geçtiğimiz yıllarda veya genç arkadaşlar belki bilmiyorlar ama Eee şeye geçelim burada tabi Türkiye anlatıyoruz birkaç şey daha göstereceğim başarabilirsem Eee ya bu işte banknotlarda sıfırlar gelmeye başladıkça Tabii enflasyon düşmeden bu sıfırları atmak çok mantıklı değil Çünkü Eee ülkeler bu sıfırları atarken Aslında enflasyon düşürücü politikaları izliyorlar biraz da aslında buna Çıpa olsun diye yani o politikaları desteklemek için bakın Biz enflasyonu düşürüyoruz Eee ve bu maliyetli sıfır atma operasyonuna katlanıyoruz Çünkü aslında bu bizim enflasyonu ne kadar düşürmeye istekli olduğumuza yönelik bir sinyal veriyor di diyorlar Eee işte Brezilya mesela 6 operasyon yapmış 18.0 atmış Arjantin 4 operasyonla 13-0 atmış vesaire vesaire burada farklı örnekler var yılları da mevcut Türkiye’de işte Şu ana kadar bir operasyonla 6-0 attı Eee Tabii bu sıfırlar gelirse geri ki bu ülkelerde gelmiş geldiği için de yeniden sıfır atmak durumunda kalmışlar birden çok kez sıfır atmak zorunda kalmışlar e haliyle o zaman Eee Bu sıkıntılar yaşanıyor bir örnek daha göstereyim Eee burada çünkü resimleri vardı eee bu epeyce rekor bir örnek ama yugoslavya’dan bir dakika bunu hemen paylaşayım sizle Dinar 500 Milyar dinarlı bir banknot bunu Belgrad’dan almıştım vaktiyle E çok da bir değeri olmadığı söylenmişti O zaman bana yani o zaman tedavülde değildi zaten yani Ama ben bunu 2012 yılın 2000 Pardon 2008 yılında aldım 90’lardan kalna bir bankz Eee yani bununla işte bir restoranda akşam yemeği yiyemezsiniz demiş satan kişi Bilmiyorum artık onun yalancısıyım ama 500 Milyar liralık bnot veya şu anda resmini gösteremeyeceği ama elimde Eee gene 1 Dünya Savaşı’nın sonundan kalma Rice Mark yani işte o zaman imparatorluk markı diyelim Eee gene e milyar seviyesinde banknot da var Alman Mark banknotu ama çok değerli paralar değiller bunlar işte sıfırlar geldikçe zaten değeri düşüyor paranın şimdi Bizde de aynı durum söz konusu yani enflasyon yükseldikçe banknotun değeri en yüksek magnun değeri düşüyor ya diğer bütün magnar değeri düşüyor da en yüksek magnun değeri düşüyor Ve kullanılma oranı artıyor Bizde şu anda 200 T çok kullanılıyor ve artık hakikaten insanlar daha fazla para çekiyorlar bankamatiklerden daha fazla para taşımak zorunda kalıyorlar ceplerinde Tabii geçmiş yıllara göre yani belki işte 20’lere 30’lara 50’lere 60’lara göre elimizde şöyle bir fark var kredi kartı denen bir şey var Dolayısıyla Eee veya işte ne bileyim telefonlardan ödeme yapabiliyorsunuz vesaire Hani biraz daha teknolojik olanaklar daha gelişmiş Dolayısıyla nakit kullanımı da o kadar gerekmiyor eskisi kadar ama yine de tabii belli şeyler için nakite hala ihtiyaç var Eee Dolayısıyla yani sıfır değil nakit kullanımı e ki devletler de aslında insanların Çok da fazla nakit kullanmasını istemiyor Çünkü nakit kullanımın çok fazla yaygınlaşırsa tabii Onu ölçmek oradaki alım satım ölçmek katma değer ölçmek biraz daha zor oluyor e zor olduğu için de kayıt dışılığa kapı açıyor bu Dolayısıyla Hani nakit yerine kredi kartıyla ödeme yaptığınız zaman kayıt dışılık yok zaten otomatikman kayda giriyor Dolayısıyla devletler de bunu istemiyorlar Tabii Muhtemelen Türkiye’de devlet iki saikle 200 tlin üzerinde banknot çıkartmak istemiyor şu anda bir tanesi Tabii çok kötü bir sinyal bu enflasyon yaşadığınızın sinyali ve Eee para politikasında bir şeyleri yanlış yaptığınızın sinyali Eee ve tabii böyle gözükmek istemiyor olabilir iktidar birinci gerekçesi Bu ikinci gerekçesi de kayıt dışılık Tabii Sonuçta kayıt dışını cezb edecek bir şey ama öyle ya da böyle bir noktada banknot çıkacak Yani yalanlıyor şu anda Merkez Bankası veya işte Mehmet Şimşek Eee Sayın Bakan tarafından böyle bir banknot çıkartma planları yok deniyor Çünkü öyle bir söylenti vardı yaz sonuna doğru ne kadar yalanlı da yalanlanan çıkacak bir noktada Yani artık 500 mü çıkar 1000 mi çıkar bilmiyorum ama illaki çıkacak 1000 de çıkartmak istemeyebilir Çünkü on da 4 haneli olmasına bir psikolojik şeyi var ama 500 çıkarmak da bir noktada yetmeyecek enflasyon böyle devam ettiği için Eee Dolayısıyla Hani enflasyon düşüşe geçse de 2024 yılından itibaren yine de 200 t’nin değeri her geçen gün eriyor ve dolayısıyla Siz aslında yani 20 30.000 lira için bile ciddi bir banknot sayısı taşımak zorunda kalıyorsunuz ki o 20 30.000 artık alacakları şeyleri in de sayısı gittikçe azalıyor haliyle Eee yani çuvalla ekmek almaya gitmek istemiyorsak Eğer bir noktada Tabii abartarak söylüyorum eee bir noktada o banknotlar çıkacak ne zaman çıkacak bilmiyorum O biraz Tabii siyasi Otoritenin de kararına bağlı ama illaki çıkacak çıkmazsa çünkü hani bu Sürdürülebilir her ne kadar kredi kartı olsa da doğru her ne kadar artık Eee ödeme teknolojileri internetten ödemeler Ne bileyim eban transfer vesaire bu tip şeylerde ödeme yapılabiliyor olsa da nakit hala var nakit hala kullanılıyor önemli ölçüde Dolayısıyla illaki ve illaki o banknot çıkacak Yani 500 tl’li banknot çıkacak öyle söyleyelim Eee Şimdilik Söyleyeceklerim bu kadar beni dinlediğin için teşekkür ediyorum ve Hepinize iyi günler diliyorum