Enflasyon Düştü Ama Rahatlama Yok: Altın, Petrol ve Dolar Ne Söylüyor?

Günaydın herkese. Bugün 6 Temmuz Pazartesi. Yeni haftaya çok kritik bir soruyla başlıyoruz: Türkiye’de enflasyon gerçekten düşüyor mu, yoksa sadece fiyat artışının hızı mı yavaşlıyor? Bu ayrım çok önemli, çünkü manşette yıllık enflasyon aşağı geliyor, petrol geriliyor, Fed beklentileri yumuşuyor, altın güçlü kalıyor; ama vatandaşın hissettiği hayat pahalılığı aynı hızla düzelmiyor. Bugün tam olarak bunu konuşacağız: enflasyon, altın, petrol, dolar, dış ticaret, yapay zekânın enerji maliyeti ve küresel ticaret savaşları aynı resimde nasıl birleşiyor?

Cuma günü Haziran enflasyonu açıklandı. Aylık TÜFE yüzde 1 geldi. Yıllık enflasyon da yüzde 32,6’dan yüzde 32,1’e geriledi. İlk bakışta bu olumlu. Çünkü geçen yıl gördüğümüz çok yüksek oranlardan aşağı doğru geliyoruz. Üretici fiyatlarında da yıllık oran yüzde 28,1’e indi. Fakat burada hemen şu uyarıyı yapmak gerekiyor: Enflasyonun düşmesi fiyatların düştüğü anlamına gelmez. Fiyatlar hâlâ artıyor, sadece artış hızı yavaşlıyor. Üstelik bu yavaşlama toplumun bütün kesimlerine aynı şekilde yansımıyor.

Enflasyonun detaylarına bakınca karışık bir tablo görüyoruz. Gıda fiyatları aylık sadece yüzde 0,2 arttı. İşlenmemiş gıdadaki mevsimsel düşüş burada yardımcı oldu. Enerji fiyatları aylık yüzde 0,9 geriledi; bu da petrol fiyatlarındaki düşüş ve jeopolitik gerilimin bir miktar azalmasıyla ilişkili. Temel mallar tarafında kur oynaklığının sınırlı kalması sayesinde aylık artış daha ılımlı. Ama hizmetler hâlâ dirençli. Hizmet fiyatları aylık yüzde 1,7 arttı ve yıllık hizmet enflasyonu yüzde 39,6’da kaldı. Kiralarda yıllık oran hâlâ yüzde 47,9. Lokanta ve otellerde yıllık enflasyon yüzde 31’in üzerinde, ulaştırma hizmetlerinde de yüzde 47 civarında.

İşte vatandaşın neden rahatlamadığını buradan anlıyoruz. Market sepetinde bazı ürünler mevsim etkisiyle ucuzlayabilir, akaryakıt fiyatı geçici olarak aşağı gelebilir; ama kira, okul, sağlık, lokanta, ulaşım, servis, tamir, bakım gibi hizmet kalemleri yüksek kalıyorsa, toplumun hissettiği enflasyon kolay kolay düşmez. Türkiye’de sorun artık sadece mal enflasyonu değil, hizmet enflasyonunun ve kira dinamiğinin yapışkan hale gelmesi. Bu yüzden bugün açıklanacak mevsimsellikten arındırılmış TÜFE ve Merkez Bankası’nın Aylık Fiyat Gelişmeleri raporu önemli olacak. Çünkü para politikası açısından asıl soru şu: Ana eğilim gerçekten aşağı kırılıyor mu?

Hesaplamalar, mevsimsellikten arındırılmış aylık TÜFE’nin Haziran’da yüzde 1,7 civarında olduğunu, son altı ayın en düşük seviyesini gördüğünü söylüyor. Çekirdek C enflasyonu da aylık yüzde 2’ye gerilemiş görünüyor. Hizmet enflasyonu mevsimsellikten arındırılmış olarak 2021’den bu yana en düşük aylık gerçekleşmeye inmiş olabilir. Bunlar olumlu. Ama medyan enflasyonun yeniden aylık yüzde 2’nin biraz üzerine çıkması da olumlu tabloyu sınırlıyor. Yani enflasyonun ana eğilimi yüzde 2 civarında sıkışmış durumda. Bu seviye aşağı kalıcı biçimde kırılmadan, Merkez Bankası’nın rahatlaması zor.

Burada yıl sonu için ana senaryo hâlâ yüzde 29 civarı enflasyon. Fakat petrol fiyatları önemli bir aşağı yönlü risk yaratıyor. Eğer Brent petrol yıl sonunda 80 dolar varsayımının altında kalırsa, Türkiye’nin enerji faturasına ve enflasyonuna bir miktar destek gelebilir. Ama sadece petrol düşüyor diye Türkiye’de enflasyon sorunu çözülür diyemeyiz. Çünkü Türkiye’de enflasyonun ana kaynağı artık tek başına enerji değil; kur beklentisi, ücret-fiyat döngüsü, kira piyasası, hizmet fiyatlaması, vergi ayarlamaları ve güven sorunu da var.

Bu noktada petrol piyasasına bakalım. Brent petrol bu sabah 72 doların biraz altında. OPEC+ Ağustos’tan itibaren üretim hedeflerini günlük 188 bin varil daha artırma kararı aldı. Buna Haziran ve Temmuz’daki benzer artışlar da ekleniyor. Aynı zamanda Hürmüz Boğazı’ndan geçişler toparlanıyor. Körfez petrol ihracatı savaş dönemindeki sert düşüşten sonra yeniden artıyor. Bu yüzden piyasada petrol kıtlığı korkusundan petrol arzı artıyor hikâyesine geçildi.

Ama bu tablo tamamen risksiz değil. İran, Hürmüz Boğazı’nda onaylanmamış rotaları kullanan gemilere karşı sert yanıt uyarısı yaptı. Yani piyasa petrol fiyatından savaş priminin bir kısmını siliyor olabilir, ama jeopolitik risk bitmiş değil. Hürmüz dünya petrol ve LNG ticareti için hâlâ kritik bir boğaz. İran savaşı, günlük üretim kaybı açısından tarihin en büyük enerji şoklarından biri olarak hesaplanıyor; 1979 İran Devrimi ise daha uzun sürdüğü için toplam kayıp bakımından hâlâ daha büyük bir kriz olarak görülüyor. Bu bize şunu söylüyor: Enerji piyasasında fiyat düşebilir, ama güvenlik riski ortadan kalkmaz.

Petrolün düşmesi Türkiye için neden önemli? Çünkü bizim dış ticaret ve cari açık hikâyemiz büyük ölçüde enerji faturasına bağlı. Haziran ayında dış ticaret açığı 10,4 milyar dolar oldu. İhracat yıllık yüzde 21,8 artarak 24,9 milyar dolara çıktı, ithalat ise yüzde 23,1 artarak 35,3 milyar dolara yükseldi. Yani ihracat güçlü ama ithalat daha da güçlü. 12 aylık dış ticaret açığı 95,8 milyar dolara yükseldi. Enerji dengesi ve enerji-altın dışı ara malı ithalatı açığı bozuyor. Bu da bize şunu gösteriyor: İç talep soğusa bile üretim ve ithalat bağımlılığı devam ediyor.

Cari açık tarafında da Haziran’da belirgin bir bozulma görebiliriz. Mayıs’ta cari açık sınırlıydı, ama Haziran’da 5 milyar dolara yakın açık bekleniyor. 12 aylık cari açığın yeniden 39 milyar dolar civarına yükselmesi mümkün. 2026 için 51 milyar dolarlık cari açık beklentisi korunuyor; fakat petrol fiyatlarındaki gerileme kalıcı olursa bu rakam aşağı gelebilir. İşte bu nedenle petrol fiyatı sadece benzin istasyonundaki fiyat meselesi değil; kur, rezerv, cari açık, enflasyon ve Merkez Bankası politikası meselesi.

Piyasalarda bu sabah tablo sakin ama dikkatli. Dolar/TL 46,8 civarında. Türkiye’nin 5 yıllık CDS primi 221 baz puan civarında. İki yıllık gösterge tahvil faizi yüzde 40’ın biraz üzerinde. Brent 71,9 dolar civarında, ons altın 4160 dolar civarında. ABD 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,46. Euro/dolar 1,143 civarında. BIST tarafında ise küresel risk iştahı ve yerli yatırımcının enflasyon sonrası beklentileri izlenecek.

Küresel tarafta haftanın en önemli gündemi Fed. Geçen hafta ABD istihdam verisi zayıf gelmişti. Bu da piyasaların Fed’in yakın vadede faiz artırma ihtimalini azaltmasına yol açtı. Bugün ABD ISM hizmet PMI gelecek; beklenti 54 civarında, yani hizmet sektöründe büyümenin devam etmesi ama bir miktar yavaşlama görülmesi. Çarşamba günü ise Fed toplantı tutanakları açıklanacak. Piyasa şunu anlamaya çalışıyor: Fed hâlâ enflasyondan mı korkuyor, yoksa işgücü piyasasındaki soğumayı mı daha fazla dikkate almaya başladı?

Bu sorunun cevabı altın için de kritik. Altın son günlerde iki haftanın yüksek seviyelerine yakın. Çünkü faiz artışı beklentileri zayıfladığında, getirisi olmayan altının fırsat maliyeti düşüyor. Dolar zayıflarsa altın daha da destek buluyor. Ama burada da dikkatli olmak lazım. Altın sadece Fed hikâyesi değil; aynı zamanda rezerv para sistemi, jeopolitik risk, merkez bankası alımları ve güven arayışı hikâyesidir. Türkiye’de halkın altına bu kadar yönelmesi de tesadüf değil. Altın, bizim gibi yüksek enflasyon ve kur riski yaşayan ülkelerde sadece yatırım aracı değil, psikolojik sigorta işlevi görüyor. Ama her fiyattan altın alınır ve mutlaka kazandırır demek de doğru değil. Altının da uzun yatay dönemleri, sert düzeltmeleri ve fırsat maliyeti vardır.

Dolar tarafında ilginç bir ayrışma var. Dolar endeksi iki haftanın düşük seviyelerine yakın ama Japon yeni hâlâ çok zayıf. Dolar/yen 161-162 bandına yakın, yani Japonya açısından müdahale alarmı sürüyor. Bu bize küresel para sisteminin ne kadar asimetrik olduğunu gösteriyor. Bir tarafta Fed’in faiz kararı bütün dünyayı etkiliyor, diğer tarafta Japonya gibi dev bir ekonomi kendi parasındaki değer kaybını yönetmeye çalışıyor. Güney Kore wonu tarafında da 24 saatlik spot işlem döneminin başlaması, Asya finans piyasalarının daha derin ve sürekli bir yapıya doğru gittiğini gösteriyor.

Asya borsalarında ise haftaya temkinli başlandı. Bunun bir nedeni petrol ve Fed, diğer nedeni ise teknoloji ve yapay zekâ hisselerinde yaklaşan bilanço sezonu. Samsung’un çip kârlarında çok büyük artış beklentisi var. Güney Kore borsası yıl başından beri çok güçlü bir performans gösterdi. Yapay zekâ talebi ve bellek çipi fiyatları teknoloji şirketlerinin kârlarını destekliyor. Ama burada yeni bir soru ortaya çıkıyor: Yapay zekâ gerçekten sınırsız bir büyüme hikâyesi mi, yoksa enerji ve su altyapısına çarpacak mı?

ABD’deki sıcak hava dalgası bu soruyu çok görünür hale getirdi. Yapay zekâ veri merkezleri devasa elektrik ve su tüketiyor. ABD’de veri merkezlerinin elektrik talebindeki payı bugün yaklaşık yüzde 4 civarında, 2030’da bunun yüzde 9’a çıkması bekleniyor. Bir büyük yapay zekâ veri merkezi yüzlerce megavat elektrik tüketebiliyor; bazı hesaplamalara göre küçük bir şehir kadar elektrik ve su kullanabiliyor. Sıcak hava dalgasında soğutma ihtiyacı artıyor, elektrik şebekesi zorlanıyor, yerel halk veri merkezi inşaatlarına tepki gösteriyor. Yani yapay zekâ bulutta çalışıyor gibi görünüyor ama gerçekte çok somut bir enerji, su, arazi ve altyapı maliyeti var.

Burada izleyici açısından çok pratik bir ayrım yapalım. Eğer bir ülkede enflasyon yüzde 80’den yüzde 30’a düşüyorsa bu teknik olarak dezenflasyondur. Ama maaşınız aynı hızda artmıyorsa, kiralar hâlâ yüzde 40-50 bandında gidiyorsa, kredi kartı borcu büyüyorsa ve çocuğun okul masrafı, gıda, ulaşım, sağlık harcaması sürekli artıyorsa, sizin için ekonomik rahatlama başlamamıştır. O yüzden ekonomik veriyi okurken sadece yıllık TÜFE’ye değil, hane bütçesinin ağırlıklı kalemlerine bakmak gerekir. Türkiye’de orta sınıfın problemi de burada: enflasyon düşse bile fiyat seviyesi artık çok yukarıda, gelirler ise bu yeni fiyat seviyesine tam uyum sağlayamıyor.

Bir de burada portföy davranışı meselesi var. Türkiye’de vatandaşın altına, dövize, konuta, bazen borsaya, bazen mevduata koşmasının nedeni sadece yüksek getiri arayışı değil; belirsizlikten kaçma davranışı. Normal bir ekonomide yatırımcı şirketlerin kârına, verimliliğe, temettüye, büyüme potansiyeline bakar. Bizde ise önce kendini korumaya çalışıyor: TL değer kaybeder mi, enflasyon tekrar zıplar mı, faiz düşerse ne olur, kur baskısı çözülür mü? Bu nedenle ekonomik istikrar, sadece fiyat göstergelerini değil, toplumun zihnindeki savunma refleksini de değiştirmeli.

Dijital ekonomi tarafında bir başka kritik başlık da gözetim teknolojileri. Avrupa’da Pegasus benzeri casus yazılımların gazetecileri, siyasetçileri ve hatta bu casus yazılımları araştıran komitelerde görev yapan kişileri hedef aldığına dair haberler çıkıyor. Bu da teknoloji ekonomisinin sadece verimlilik ve inovasyon meselesi olmadığını gösteriyor. Veri merkezi, yapay zekâ, çip, yazılım, siber güvenlik ve gözetim endüstrisi artık aynı ekosistemin parçaları. Geleceğin ekonomisinde güçlü olmak sadece fabrika kurmak değil, veriyi korumak, hukuku işletmek ve dijital egemenliği sağlayabilmek demek.

Bu nedenle küresel ekonomi artık sadece petrol ve faizle açıklanamaz. Enerji dönüşümü, yapay zekâ, çipler, veri merkezleri, elektrik şebekeleri ve su kıtlığı aynı kalkınma hikâyesinin parçası haline geldi. Hindistan’daki otomobil satışları da buna güzel örnek. Haziran’da Hindistan’da perakende otomobil satışları yaklaşık yüzde 29 arttı ve CNG ile diğer alternatif yakıtlı araçların payı rekor düzeyde yüzde 40’ın üzerine çıktı. İran savaşı sonrası yakıt fiyatları yükselince tüketici davranışı değişiyor. İnsanlar daha ucuz yakıtlı araçlara yöneliyor. Enerji fiyatı sadece petrol şirketlerini değil, otomobil tercihini, şehir ulaşımını ve sanayi stratejisini de değiştiriyor.

Küresel ticaret tarafında ise daha sessiz ama çok önemli bir başlık var: fikri mülkiyet. Vietnam sahte lüks ürünlerde küresel bir merkez olarak görülüyor ve ABD baskısıyla sahte ürün piyasasına yönelik operasyonlar hızlandı. Çin’de ise bir bubble tea zinciri Louis Vuitton logosuna benzer marka kullanımı nedeniyle tazminata mahkûm edildi. Bunlar magazin gibi görünebilir ama aslında 21. yüzyıl kapitalizminin kalbine dokunuyor. Bugün değer sadece fabrikada üretilen malda değil; markada, logoda, tasarımda, patentte, yazılımda ve veride. Küresel ticaret savaşları artık sadece gümrük vergisiyle değil, marka hakkı, veri güvenliği, çip teknolojisi ve dijital altyapı üzerinden yürüyor.

Türkiye açısından buradan çıkarılacak ders çok açık. Biz hâlâ enflasyon, kur, faiz ve cari açık döngüsünü konuşuyoruz. Bunlar elbette hayati meseleler. Ama dünya aynı anda yapay zekâ, enerji altyapısı, fikri mülkiyet, alternatif yakıtlar ve çip savaşları üzerinden yeni bir üretim düzenine geçiyor. Türkiye bu yeni düzende sadece tüketici kalırsa, enflasyonu düşürse bile orta gelir tuzağından çıkamaz. Çünkü kalıcı refah sadece fiyat istikrarıyla değil, verimlilik artışıyla, teknoloji üretimiyle ve hukuki güvenle gelir.

Bu haftanın veri takviminde içeride bugün mevsimsellikten arındırılmış TÜFE ve Merkez Bankası fiyat gelişmeleri raporu var. Salı günü Hazine nakit dengesi açıklanacak. Cuma günü Mayıs sanayi üretimi gelecek. Nisan ayında sanayi üretimi güçlü görünmüştü ama bunda İHA üretimi gibi sektöre özgü etkiler ve baz etkisi vardı. Mayıs ayında bayram nedeniyle daha az iş günü olduğu için bir düzeltme görebiliriz. Küresel tarafta bugün ABD ISM hizmet verisi, Çarşamba Fed tutanakları, ayrıca ABD dış ticaret ve konut verileri izlenecek.

Bugünün ana cümlesi şu: Enflasyon düştü ama rahatlama henüz gelmedi. Petrol düşüyor ama dış ticaret açığı hâlâ geniş. Altın güçlü ama bu bize güven arayışının sürdüğünü söylüyor. Fed yumuşuyor gibi ama enflasyonla mücadele bitmiş değil. Yapay zekâ büyüyor ama elektrik ve su altyapısına yük bindiriyor. Yani dünya ekonomisi bir rahatlama dönemine değil, daha karmaşık bir denge arayışına girmiş durumda.

Türkiye için de tablo aynı. Eğer petrol düşük kalır, kur oynaklığı sınırlı olur, iç talep kontrollü biçimde soğur ve hizmet enflasyonu gerçekten aşağı kırılırsa yılın ikinci yarısında enflasyon eğiliminde daha net iyileşme görebiliriz. Ama kira, hizmetler, dış açık ve güven sorunu çözülmeden bu süreci zafer ilan etmek erken olur. Benim bugünkü mesajım bu: manşet enflasyona bakıp sevinelim, ama detaylara bakmadan rahatlamayalım. Çünkü ekonomide asıl hikâye çoğu zaman manşette değil, detaylarda saklıdır.