2024 Nobel Ekonomi Ödülü Hakkında

gek dış iktisattan Uzunca bir aradan sonra Herkese merhabalar E bu yayında Dün açıklanan yani 14 Ekim Pazartesi günü açıklanan 2024 Pazartesi günü açıklanan Nobel ödülleri ile ilgili kısa bir yayın yapmak istiyorum şimdi Eee biliyorsunuz Nobel ödülü 3 kişiye verildi 3 kişi arasında paylaştırıldı ödül yani üçe bölünecek parasal ödülden bahsediyorum Ama tabii Prestij her ü kişiye de Olumlu olarak yansıyor tabii ki ki bunlardan bir tanesinin de Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olması daran hocam oldlu Massachusetts Institute of teknology de ekonomi profesörü olan daran acemoğlu olması Eee Türkiye’de daha fazla bir Yankı buldu Tabii ki bizi de gururlandırdı açıkça en baştan onu da söyleyeyim bence gurur verici ve çok iyi bir haber güzel bir haber ve daracı da çok üretken çok iyi bir iktisatçı Bence şimdi ödülde Hani ödüle olan katkısı ödüle neden olan çalışmaların içeriği daha derinlikli olabilir miydi vesaire bunları Ayrıca konuşacağız ama en baştan Hani epe Şen söylemek istediğimi söyleyeyim bence gurur duyulacak bir öd Ödül ve dar Hoca tebrik etmek lazım hani benim tebrik ime ihtiyacı olduğundan değil ama herkes gibi Bence tebrik etmek lazım Onu söylemek isterim E şimdi ödül bir kere niçin verildi Öncelikle ondan bahsedeyim Bir de ödülün adından en başta bahsedeyim ödül Çünkü sosyal medyada veya işte yine çeşitli iktisatçılar tarafından Tabii ki çok sayıda şey yapan var Tebrik eden var daron Hoca’yı ve John Robinson ve Simon johnson’a ödül alan 3 kişi fakat E tabii eleştirenler de var Öncelikle Eleştirinin başında şey geliyor her zaman bu her senede söylenen bir şey aslında işte aslında bu bir Nobel ödülü değil de Nobel Eee adına verilen İsveç Merkez Bankası ödülü Evet ödülün resmi adı bu çünkü Alfred Nobel’in Eee orijinal işte şeyinde Eee mirasında eee ekonomi bilimine ödül vermek yokmuş daha işte ne bileyim ben Eee iş fizik var kimya var vesaire fakat Eee sonradan 1960’lı yılların sonunda ekonomi ödülü de verilmesi istenince işte Tabii Nobel’in mirasından bu fonlanan ayırdığı paradan Eee İsveç Merkez Bankası paras ödülü veriyor ama sonuçta komite işte Nobel komitesi veya işte ödülün verili süreci vesaire diğer bilim alanlarıyla aynı şimdi Tabii bu ödülün farklı olması adının Nobel olması veya Alfred Nobel’in anısına verilen bir ödül olmasının bence hiçbir önemi yok yani bu eleştiriyi yapanlar Aslında bence hani Aslında belki de diğer Nobel ödüllerini daha öne çıkartıyorlar ama hani Alfred Nobel de çok matah bir insan olmadığı için Sonuçta işte dinamiti mucidi Eee Silah harcamalarıyla para kazanmış silah satarak para kazanmış bir insan Yani hani o daha da şey bu da daha mı kötü yani o çok makbul bir şey de bu değil Hani Bence o açıdan Eee anlamsız bir eleştiri adının ne olduğu bir kere öncelikle onu ortaya koyan bu bir Nobel ödülü yani sonuçta bilim camiasında bu şekilde kabul ediliyor istediğiniz kadar adı Nobel olsun olmasın Ahmet ödül olsun Mehmet ödül olsun fark etmez Bu bir Nobel ödülü Dolayısıyla Eee bunu bir kenara koyalım ikincisi ödülün niçin verildiği şimdi ödülün niçin verildiğini Aslında belki Buradan web sitesini de açarsam daha net bir şekilde görürüz burada Eee Nobel ödül sitesinin açıklaması var Eee burada bir kısa açıklama var aslında Öncelikle prize announcement bakalım önce orada eee şeyi görebiliriz işte videolar vesaire falan var Eee ve hatta bu açıklamada da en başta işte inclusive institutions are good for long Run growth and prosperity demişler Eee daha sonra Press release var Press release de niçin verildiği Aslında çok kısaca şöyle yazıyor for studies of how institutions are Formed and effect prosperity yani kurumların nasıl kurulduğu ve nasıl ortaya çıktığı ve Eee zenginliği nasıl etkilediğine yönelik çalışmaları nedeniyle bu sonra Aslında bunun daha ayrıntılı açıklaması var biraz burada daha işte Herkesin anlayabileceği tarzda bir açıklama mesela Popular information da da aslında bu var işte bir iki tane karikatür vesaire falan da var ama Eee asıl işte Popular Eee information biraz daha herkesin anlayacağı bir dilde Eee ödülü niçin verdiklerini anlatırken bir yandan da bir de Advanced information kısmında Aslında orayı açmıştım hemen bakalım şurada burada da uzun u diye adeta bir makale yazar mışçasına 57 sayfalık bir dokümanda dokümanda bu ödülün niçin verildiği de anlatıyor uzun uzun biraz daha Teknik bir doküman Bu arada Hani işte ne bileyim grafikler tablolar vesaire falan var bakarsanız isteyenler bakabilir Eee Hani çalışmalarından bulgular var çalışmalarından grafikler var çalışmalarının etkilediği çalışmalardan bulgular var vesaire ama özetle aslında bütün bunlara baktığımız zaman şim uzun uzune bunlara bakmaya Bence gerek yok ama baktığımız zaman şunu görüyoruz e Robert lucas’ın söylediği bir söz vardır aslında Robert Lucas da biliyorsunuz işte Chicago üniversitesi’de yakın zamanda vefat etti Eee işte bir Makro iktisatçı büyüme iktisatçısı O da Nobel almıştı 90’lı yılların başında diye hatırlıyorum 92 94 olabilir e Robert lucas’ın eee bir kısa bir kitabı vardır lectures on economic growth diye onun başında şey diye bir ifade yazar daha evvelden de ben bunu söylemiştim birkaç yerde belki Duyanlar olmuştur eee bir yani işte Mısır Amerika’dan şu kadar daha fakir veya Amerika Mısır’dan şu kadar daha zengin Eee neden insan bu sorunun üzerine düşünmeye başlayınca başka bir şey üzerine düşünemiyor hakikaten önemli bir soru yani neden aslında özetle Mısır Amerika burada bir örnek ama Eee Mısır Amerika arasındaki milli gelir farkı kişi başı milli gelir farkı zenginlik farkı adına ne derseniz deyin neden bazı ülkeler daha zengin neden bazı ülkeler daha yoksul bu aslında önemli bir soru hakikaten iktisatçıların büyüme iktisatçıların Kalkınma iktisatçıların Makro iktisatçıların yıllardan beri s geldiği bir soru ve buna farklı farklı cevaplar aranmış Eee Tabii işte lt lucas’ın mesela söylediği cevapla verdiği cevapla acemoğlu ve Johnson ve robinson’un verdiği cevaplar daha farklı Eee ama aslında bu yani hani economic prosperity yi etkileyen faktörler kurumsal İktisat veya işte kurumlar ekonomik prosperity zenginliği nasıl etkiliyor derken veya ülkeler arasındaki zenginlik farkını nasıl Açıklıyor derken aslında ödülün verildiği alana geliyoruz Çünkü ödülün verildiği alan işte Tam da bu yani neden bazı ülkeler daha zengin neden bazı ülkeler daha yoksul ve bununla ilgili farklı makaleleri var Eee bu üçlünün yani Acem olu Johnson ve robinson’un E işte bir kolonial Origins makalesi işte eee sömürgeleşme le yani işte batılı ülkelerin sömürgeleri kurarken Eee ki yaptıkları bazı uygulamaların aslında uzun vadeli büyüme farklarına neden olduğuyla ilgili mesela bir önemli bir makaleleri var işte demokrasi C grow makalesi var yine mesela Ama burada da işte demokrasi hakikaten büyüme getirir mi Dolayısıyla büyüme getirince de haliyle yoksul ülkelerin zengin ülkelerle olan gelir farklarını kapatmaya yarar mı vesaire Hani bu tip çalışmalar ampirik çalışmalar ki daran hocamoğlu e hanii Johnson ve robenson biraz daha bu olanda öne çıkan isinlar ama darın hocoğlu sadece bu olanda öne çıkmış bir isim değil Esas Eee çünkü onun farklı alanlarda büyüme teorisi üzerine Eee iş gücü piyasası üzerine son zamanlarda İşte bu artificial yapay zekanın iş gücü piyasasına ve büyümeye etkisi üzerine çalışmaları da var Yani aslında Sadece bu eee ülkeler arası gelir farklılıklarını açıklayan ve işte bunu sadece tarihsel veya kurumsal perspektifle açıklayan çalışmaları yok çok sayıda farklı alanda çalışması var Ne bileyim political economy çalışması var daran acam oğlu’nun yani böyle işte ne bileyim ben Eee oy verme davranışıyla ilgili oy verme dav dışının büyümeye etkisiyle ilgili ne bileyim Merkez Bankası bağımsızlığı ile ilgili y aklınıza gelecek pek çok konu hakkında makalesi var Esasen Eee Ama tabii ödülün verildiği alanı konuşuyoruz şu anda hani daron hoca’ın daron hoca’ın profilini değil ödülün verildiği alanı konuşuyoruz ödülün verildiği alan buna işaret ettiği için hani bu büyüme farklılıklarına ve kurumların Bun etkisine Eee Tabii haliyle bu tartışılıyor şu anda şimdi buna eleştirisi de çok var yani eee hem işte Tabii ki heterodoks iktisattan yurt dışından da eleştiriler var yurt içinden de var eee olab bilir Tabii ki kaldırır tartışması Su kaldırır zaten hani Onların da çıkıp da tamamen her şeyi bu Açıklıyor diyecek insanlar olmadıkları ortada acemoğlu ve işte Johnson ve robinson’un sonuçta Onlar da pek çok farklı faktörle açık kapı bırakıyorlar işte Tabii bunun altında biraz daha böyle ne bileyim ben Komplo Teorisi arayanlar da var aslında İşte bu bir şeyin bir parçası Eee gizli bir planın parçası E bu sözleri söylemeden Nobel alınmıyor bu sonuçlar elde edilmeden Nobel alınmıyor bunların bir kısmı doğru da olabilir bu arada hiçbir itirazım yok yani hakikaten Eee daha böyle işte piyasa yanlısı daha böyle batılı ülkeleri işte tırnak içerisinde işte insani gösteren kurumlarını daha Eee nasıl diyelim güzde gösteren çalışmalar Tabii ki Nobel alıyor daha Sonuçta Doğu’dan gelen veya işte daha Doğu kurumlarının veya işte az gelişmiş ülkelerden diyelim Güney kurumlarının Eee öne çıktığı çalışmalar almıyor işte veya ne bileyim ben bu eee Hani bu araştırma çatısının Framework çevirisi olarak kullanıyorum araştırma çatısının Aslında pek çok ülkenin de aslında Kalkınma sürecini açıklamalarına yönelik eleştiriler de var işte ne bileyim Çin Mesela e inclusive institutions da veya demokrasiyle kalkınmadan son 30 yılda 40 yılda ciddi bir zenginleşmesi söz konusu bu demokratik bir ortamda işte ne bileyim ben batılı kurumların Eee Çin’de kurulmasıyla batılı Batı tarzı kurumların gelişmesiyle mi yaşandı Eee çok Açıkçası bu net değil bu kısım yani hatta yaşanmadı pek çok şeye göre ne bileyim işte yine hacun Çan’ın yıllardan beri eleştirisi var işte Güney Kore de aslında böyle büyümedi diktatörlük altında büyüdü Eee işte ne bileyim Yine aslında Sadece bu bazı az yani Gelişmekte olan bazı ülkelerin şu anda güncel Gelişmekte olan patikaları gelişme politikalarını açıklamak da yetersiz kalıyor Üstüne üstlük Eee şu anın günümüzün gelişmiş ülkelerinin vaktiyle gelişme sürecindeyken Nasıl geliştiklerini Aslında bu açıklamıyor da deniyor Yani işte İngiltere’nin Fransa’nın Amerika Birleşik Devletleri’nin Aslında demokrasi ile veya inclusive institution lla vesaire eee hani böyle kaliteli kurumlarla günümüz anlamında modern Eee kurumlarla gelişmediğini tam tersine işte yolsuzluklar içerisinde bu gilded Age denilen işte yolsuzluklar içerisinde Eee inanılmaz gelir dağılımı ayrımları içerisinde Eee gelir dağılma bozukluğu içerisinde işte hakikaten ciddi sınıfsal ayrımlar içerisinde geliştiği Dolayısıyla aslında hani ortada bir inclusivity olmadığı Hani herkesi içerim herkesi kapsay alım kapsayıcı bir inclusivity yi çünkü hani kapsayıcı diye çeviriyoruz kapsayıcı kurumlar inclusive institutions ortada kapsayıcı kurumların vesaire olmadığı bir ortamda bu ülkelerin büyüdüğü yani ne bileyim işte Sanayi devriminde Eee Emil zolo okuyan herhangi bir insan mesela ayani aslında Fransa’nın İngiltere’nin vesaire eee değil mi Jack London okuyan bu Amerika’nın bunların Hani inklusive mi büyüdüğü hakikaten Hani herkesi kapsayıcı bir şekilde mi büyüdüğü ya bu tartışmalı Bence hakikaten Eee veya işte hani sadece Aslında tarihin böyle belli bir şeyini alıp onu aslında açıklayan model yapma falan hani bu bu tip elişler hep yapılıyor Bunlar yapılacaktır da zaten zaten hiçbir itirazım yok daha da i yapasın Nobel sonra daha da konuşulur eminim ki konuşulur Eee Ama bu yine de Sonuçta bence gurur duymamızı etkilememesi lazım Hani Çünkü daran hoca hakikaten Bir de insan olarak da hani ben çok yakından tanıdığım bir insan değil Şimdi herkes sosyal medyada kendisini ne kadar tanıdığını ispat etmeye çalışıyor işte eee daron acamol da demin var daron Hoca hani böyle yakın arkadaşları y mışçasına hani benim öyle bir yakınlığım açıkçası yok ama tabii birkaç kere karşılaşmış mı vesaire vardır ama İşin tuhaf tarafı çok komik Hani eee E yani Hem işte Aynı mahallede oturuyorduk boston’da bir sene baston civarında newton’a yaşarken ama hani öyle bir yakınlığımız Hani Ayrıca görüşmüştüm vesaire falan yok tabii ki Ama yine de karşılaştığım pek çok işte ortamda konferan ne bileyim Boğaziçi Üniversitesi’nden Onursal doktora alırken vesaire hep böyle kibar Nezih hani böyle mütevazi davranmış bir insandır bütün email cevap verir ben lisans öğrencisiyken bile 2004 ya da 2005 yılında zannedersem kendisine bir Email atmıştım ona bile cevap vermişti hatırlıyorum hala yani email cevap verdiğini Eee Bu açıdan hakikaten çok istisnai bir insandır insan karakteri olarak konuşuyorum Eee ve hani hala Aslında Türkiye’den kopmamış bir insandır yani işte cumartesi günü yani ödül Pazartesi alındı cumartesi günü Kendisi Üsküdar Karaköy vapurundayız sık gelir Ankara’ya İstanbul’a eee bir aralar bilkent’te arada ders de veriyordu Eee kısa kısa dersler Ankara’da olduğu zamanlarda İşte biz Boğaziçi’ne çağırdığımızda genelde işte hani onun sağ doktoru olsun farklı şeylerde olsun olsun hep yani olumlu dönmüştür programa müsait olduğu sürece vesaire yani Türkiye’ye sık sık da gelen bir insan bağını da koparmam bir insan ki koparabilir di yani çok rahat bir şekilde Esasen istese Eee mecburiyeti yok yani Bu bağı korumaya Onu söylemeye çalışıyorum eee Dolayısıyla bence hani hala bu topraklardan yetişen kısmen de olsa buradan yetişen hani bütün Aslında lisans ve yüksek lisans doktora eğitimi Yurt dışından ama olsun bu topraklarda Doğan bu toprakların suyunu içen ve Eee hani en azından lise sonuna kadar burada okuyan bir Eee insan olarak Bence gur duy İriz diye düşünüyorum tabii yine her türlü Nobel eleştirilebilir yani gip Nobel Edebiyat ödülünü de eleştirebilirsiniz işte edebi açıdan aslında Çok da fazla Ne bileyim ben açılım getirmediğini kalemin kuvvetli olmadığını vesaire söylersiniz işte ne bileyim Nobel fizik ödülü de eleştirildi malum işte fizik değil dendi Ne bileyim ben işte eee fizyoloji bilimleri Tıp Aslında denilen orada tıptaki Tıp ödülü eleştir Tıp değil dendi e verildi dendi vesaire falan Hani hep böyle Bunlar söylendi Eee Yani tabii ki eleştiri konusu olarak ekonomi biraz daha böyle insana dokunan daha siyasi Biran olduğu için açıkçası herhalde biraz daha fazla tartışmalar su kaldırıyor Bir de tabii şimdi Tab bize daha fazla yansıdı Bir de yani hani Türk bir En azından Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı biri olan olan biri tarafından Eee alındığı için en azından paylaşıldığı için ödül Tabii Bizde biraz daha Eee Hani hafif gıptayla karışık işte hafif kıskançlık da olabilir tabii ki biraz gıpta biraz kıskançlık biraz işte başka şeyler vesaire Hani belki ırkçılık diyelim Darun hocamın Darun hocanın etnik kökeninden nedeniyle belki olabilir eleştiriler falan da oldu şey de ilginç zaten yani eee Hani Merkez Medya deniyor da ben hani hükümet yanlısı Medya diyorum işte o gazetelerde televizyonlarda haber bile olmadı enteresan bir şekilde bir şekilde Çünkü herhalde daha muhalefetle özdeşleşti diyor daran hocayı şeyden dolayı Eee geçen cumhurbaşkanlığı seçiminden önce Eee Kemal Kılıçdaroğlu’na nispeten Hani onun yanında gözüktüğü için diyelim Eee Yani tabii ki bir de zaten bu sonuçları elde eden bir insanın başka türü olması da mümkün değil yani mevcut iktidarın yanında gözükmesi Çok doğru olmazdı sanki Eee En azından tutarsız olurdu Eee beklenmedik bir şey değil Yani aslında ama Eee yani Bu da böyle bence gurur duymamız gerekiyor her türlü Ve tabii ki eleştiri bir yandan da eleştirmeye de devam edelim yani eee iş ne bileyim ben tek boyutuna bakıyor denebilir işte Sonuçlar belli faktörleri kontrol edince Aslında tutmuyor denebilir Hani robas değil dirençli değil ekonometrik sonuçların bazıları diye bir eleştiri var mesela farklı şeyleri kontrol edince bozuluyor vesaire falan den denebilir de denebilir ve şey de denebilir yani Nobel ödülü hakikaten Eee çok böyle eleştirel Eee enai Market diyelim veya hani böyle Pro planning vesaire falan bu tip şeylere verilmiyor verilmedi yakın zamana kadar uzunca yani kısmi istisnaları falan var ama çok Nadiren de olsa büyük ölçüde verilmiyor Bu da doğru Evet yani Buna da bir itirazım yok daha hani böyle işte batı yanlısı vesaire ble ödülün de şeyi Bu yani hani Eee nasıl diyeyim ödülün de çerçevesi bu bu şekilde kabul etmek gerekiyor ama yine de hani bu ödülün arkasında bir emek olmadığını göstermez kesinlikle Bunu da söylemek lazım Eee ben hani kısaca bunu tanıtmak istedim Hani bu çalışmalara Lütfen bakılsın daran hocam oğlu’nun zaten web sitesinde bütün Eee yayınlanmış makaleleri de working Paper lı da var pdf’ler vesaire ulaşılabiliyor isteyen okur ki Baktığı zaman da görecektir ki inanılmaz zengin bir araştırma listesi var kendisinin Eee hani sadece yani Türkiye’den biri o yara yaklaşamaz anlamında söylemiyorum Hani hakikaten mı’ Deek diğer akademisyenlerin veya Aslında Amerika’daki veya dünyadaki işte ne bileyim en iyi 20 30 okuldaki diğer pek çok akademisyenin bile yanına yaklaşamayan üretken bir Eee kişilik kendisi gene dediğim gibi tartıştı birir Tabii ki konular hiçbir itirazım yok Bir de tabii şeye de bakmak lazım yani eee bu eleştirileri yaparken biraz İşte o matematiksel modellemeyi aslında hani aslında bir eleştiri de çünkü şu yeni bir şey söylemiyor Aslında bunların bir kısmı zaten söylenmişti tarih tarafından söylenmişti siyaset bilimi tarafından söylenmişti Marx tarafından söylenmişti vesaire gibi doğru kısmen Bu da doğru ama E şu da var Yani bunların matematiksel modellemesi de bence çöp değil Şöyle çöp değil Çünkü hakikaten belli bir mekanizma içerisinde belli varsayımlarla bu sonuçlara ulaşabiliyor olduğunuzu göstermek bir katkıdır literatüre Yoksa hani ben de şimdi buradan atıp tutarım şu şöyle oluyor bu böyle oluyor bence bundan dolayı oluyor falan derim Ama bu Sözde kadar lafta Kadır bunu hakikaten matematiksel olarak belli bir teknik çerçevenin içerisinde belli varsınlar altında bu sonuca her zaman ulaşabileceğimiz gösterirseniz eğer İşte o zaman Aslında küresel anlamda e pek çok toplum ülke coğrafya için doğru olabilecek sonuçlara ulaşmış oluyor Tabii ki bunların bir kısmı bazı coğrafyalarda tutmuyor buna Tabii ki işte Counter example çıkabilir ne Çin mesela Tabii ki tutmuyor denebilir hindistan’ da Acaba böyle mi kalkınıyor denebilir Bunlar hiçbir itirazım yok Ama dediğim gibi bu çerçeveleri ortaya koymakta Bence başlı başına bir katkı ki zaten Eee eleştirenlerin de pek Çoğu yani yurt dışından görmedim Ama yurt dışından eleştirenler mesela branco milanovic çok benim sevdiğim saydığım saygı duyduğum bir iktisatçı dır Eee City University of New York’ta gelir dağılımı Eee üzerine ciddi çalışmaları vardır Yugoslav kökenli Sırp kökenli bir e iktisatçı Sırp Hatta yani kökenlisi geçtim Belgrad Üniversitesi’nden doktorası var bildiğim kadarıyla onun mesela ki çok da hani heterodoks iktisatçılar arasında sevilen sayılan saygı duyulan bir insan o da mesela hani eleştiriyor acemoğlu ve Johnson ve Robinson noelini Yani daha doğ çalışmalarını eleştiriyor eksiklerini Eee işte veya işte ne bileyim ben e dar bakış açısını vesaire falan eleştiriyor ama sonunda da hani ödül aldı almalara Bence hak etmiştir diyor yani Onu da ortaya koyuyor Eee birkaç iktisatçı tarafından daha Açıkçası bu şey eleştirileri gördüm ama yine de haklarını teslim ettiklerinde Eee burada gördüm diyebilirim Eee yani Söyleyeceklerim bu kadar nob ilgili yeni bir yayında görüşmek dileğiyle buraya kadar olsa izlediğiniz için beni teşekkür ediyorum ve Hepinize iyi günler diliyorum