2025 Yılı Asgari Ücret Belirleme Tartışmaları

kayıt dş iktisattan Herkese merhabalar bu yayında Cem oyvat ve Adem Yavuz Elveren le beraberiz e uzun süredir böyle birlikte yayın yapmıyorduk bu açıdan da iyi oldu yayınımız da gerekçesi şudur yakın zamanda geçtiğimiz pazartesi günü e 29 28 Ekim Pazartesi günü bir bildiri yayınladık aslında bir bildiri yazdık imzayı açtık ve çok sayıda iktisatçı tarafından imzalandı ve sonradan da basınla paylaştık işte çeşitli genelde muhalif yayın kanallarında diyelim televizyonlarda gazetelerde internet haber sitelerinde Eee haber oldu yayınlandı Eee bu imza kampanyamızın da işte başlığı Aslında asgari ücretle ilgiliydi biliyorsunuz 2024 yılı boyunca asgari ücrete herhangi bir zam yapılmadı Eee 2024 yılı ocağından itibaren 1 ocaktan itibaren geçerli olan asgari ücretin üzerine şimdi ama işte Bu Yıl sonuna doğru 2025 yılı başından itibaren geçerli olmak üzere yeni bir zam yapılacak ve bu zamla ilgili de çok sayıda Eee onaylanmamış ne bileyim ben en azından kirme edilmemiş diyelim İngilizce yarı tarzanca ifadeyle haber dolaşıyor Eee İşte % 25 civarında olacağı söyleniyor 20 deniyor 25 deniyor 30 deniyor Neyse Sonuçta bir enflasyon hedefi var 2025 yılı için yani gerçekleşen 2024 yılında gerçekleşen Enflasyonun tahmini beklentisi yani yıl sonunda 31 Aralık 2024 itibariyle % 40’ın kesinlikle üzerinde olacağı bekleniyor 40 45 o civarlarda olacak muhtemelen ama % 4045 zam değil tam tersine 2025 yılında beklenen enflasyona bağlı bir zam yapılacağı söylentisi dolaşıyor İşte bu da Merkez Bankası başkanının Hazine ve Maliye Bakanının e yatırımcılarla yaptığı toplantılara yansıdı işte biz de Buna tepki olarak Aslında geçtiğimiz Cuma günü eee bir bir anda Aslında aklımıza geldi öyle diyelim böyle bir bildiri yazsak böyle bir En azından Metin yazsak asgari ücret zammı gerçekleşen enflasyona bağlı olarak yapılmalı En azından Eee ve enflasyonla mücadele politikası Eee bölüşüm sorunlarını da ele almalı bölüşümü de merkezini almalı diye bir metin yazsak ve bunu da imzayı açsak diye düşündük orada Eee işte yakın arkadaşlarım aynı zamanda beraber de çalışmalar yaptık ve kendileri de her ikisi de çok değerli iki iktisatçı J oyw zaten biliyorsunuz Greenwich Üniversitesi’nde Adem Yavuzel veren hem İzmir Ekonomi Üniversitesi’nde hem e fitchburg State university’de Eee onlarla da bu görüşü paylaştım beraber Aslında metn üzerinde çalıştık ve bir metin ortaya çıkardık Sonradan da metni Eee işte tanıdığımız bildiğimiz belli başlı iktisatçıların email ellerine gönderdik dedik ki bunu imzalamak ister misiniz e sağ olsun pek Çoğu da e görüşe katıldılar Eee herhalde ki imzalamayı kabul ettiler ve en sonunda basınla paylaştığımız sırada 28 Ekim Pazartesi günü itibariyle Eee 126 kişi Eee Bu metni imzalamıştı bunların arasından Tabii şöyle oldu Biz cuma günü imza kampanyasını başlattık email’i gönderdik Tabii cumartesi pazar belki email bakmayanlar da olmuş maalesef veya seyahatte Olanlar Olmuş Eee Biz imza kampanyasını duyurduk sonra yani 126 kişiyle açıkladıktan sonra Aslında 15’e yakın e farklı yani 15’e yakın iktisatçı ki bunta hatta 20’ye yakın iktisatçılar ki bunların arasında çok bilinen bilindik isimler de var hepsi çok değerli aslında ama hani bir kısmı daha az biliniyor bir kısmı daha medyatik Eee onlar da imzalamak istediklerini söylediler Onların da imzalarını ekledik ve Yarından itibaren yani 4 Kasım Pazartesiden itibaren onların isimleriyle de Eee sitede duyuracağız Eee ve işte herkesin şeyini açacağız bilgisini açacağız görüşünü açacağız dolayısıyla daha fazla imza da geldi Tabii Kabul etmeyenler de oldu onu da söyleyeyim Hani herkes de kabul etti değil hatta yani eee ben işte mavi yakalı değil de aslında beyaz yakalıların e gelirlerine odaklandım O yüzden Asgari Ücret konusunda motivasyonum yok diyenler de oldu Tabii ki İsim ver diyeceğim ama tabii insanların kendi kişisel görüşüdür veya Belki de hakikaten asgari ücretteki zammın enflasyonu körüklediği düşünenler de vardır Dolayısıyla asgari ücrete zam yapılmasının Yani daha yüksek bir zam yapılmasının enflasyonla politikanın enflasyonla mücadele politikasına zarar vereceğini düşünenler de vardır eminim ki vardır yani eee dolayısıyla imzalamayan da oldu ama en azından Biz bir ses getirdiğimizi bir farkındalık yarattığımız ve hani kendi açımdan konuşuyorum Tabii herkesin imza motivasyonu farklı olabilir ama tarihin doğru tarafında yer almak veya En azından Eee Hani bu böyledir Yani en azından Benim bildiğim İktisat anlamında benim anladığım ve toplumu etkileyeceğine inandığım İktisat anlamında Bu Böyledir diye düşünerekten Ben imzayı En azından metne hazırlanmasına o şekilde katkıda bulundum Aynı zamanda da işte ilk imzalardan birini de o şekilde attım Öncelikle onu söyleyeyim Tabii ki Dediğim gibi herkesin imza motivasyonu farklıdır şimdi bu yayında da aslında biraz Adem Yavuzel verenle ve Cem oyvat la Eee Hani hem imza atma motivasyonlarını konuşacağız hem Eee imza kampanyasından sonra gelen bazı eleştiriler de oldu olmadı değil onlara Eee bakacağız Eee ve biraz biraz da aslında veriler ışığında Hani hakikaten yazdığımız Metin doğru mu hani asgari ücret zamı enflasyonla ilişkisi nasıldır niçin asgari ücret politikası önemlidir niçin enflasyonla mücadele politikasında bölüşüm de merkezde yer almalıdır bölüşüm sorunlarına bakılmalıdır bunları konuşacağımız bir yayın yapalım dedik şimdi ilk olarak Adem Yavuzel verin’ Ben sözü vermek istiyorum mümkünse Hani Adem senin de en azından hem imza atma motivasyonunu hem de eleştiriler vesaire bu konudaki görüşlerini alalım Teşekkürler ce Hocam ben Öncelikle şeyi belirterek başlayayım yani çok genel bir giriş yapmayı düşünüyorum ben Eee daha detaylı konuları Cem hoca ele alıp tartışacak Eee Öncelikle imza atma motivasyonum Tabii ki Asgari ücretin bölüşüm sorununun temelinde olması yani istatistiklere baktığımızda İspanya Almanya Amerika İngiltere gibi ülkelerde asgari ücrete tabi olarak çalışanların oranı e % 1010 altında yani % 5 ile % arasında değişirken Türkiye’de % ile % 60 arasında değişiyor yani hani farklı hesaplamalara göre Eee belki vaktimiz olursa onları tartış Ama hani bu çok ciddi bir şey Ve ayrıca Hani asgari ücret Tabii ki bu kadar ciddi bir çoğunluğu etkilediği için doğal olarak da asgari ücretin de medyan ücrete yakın sadığın görüyoruz Bu çok ciddi bir sorun Eee Elbette hani en azından asgari ücret bağlamında bir mücadele etmek gerekiyordu Bu anlamda kendi katkım olarak yani sadece işte imza atabildi maalesef yapabildiğim bu oldu Eee Yani tabii ki imza attıktan sonra Ceyhun hocam değindiği gibi Bence İki tür genel anlamda erişti oldu birincisi Eee bölüşüm sorununun tam odaklanmadan bunu önemsemediğimiz bildirinin bu konuda eksik kaldığına ilişkin bir eleştiri vardı Ben açıkçası bunu birazcık hani tabiri caizse yersiz haksız bir eleştiri olarak buluyorum zaten Cem hoca da tweet’inde hemen bunu cevaplamıştır yani hani metne imza atan hocalarımıza baktığımızda Hani Korkut borat orada hani tabir malum hocaların hocası olarak adlandırılıyor Erin çelan Ahmet Haşim Köse ki keza kendileri hem ayrı ayrı hem de birlikte ekibi Bir nevi hani böyle akademide marka gibi üçünün birlikte yazdığı yıllardır yazdığı çalışmalar var ki bizzat zaten Ben hem e siyasal dayken Korkut Hoca’dan hem Ahmet Haşim kesim hocadan ders almıştım Eee yani hani zaten o ayrı bir gurur onların imza attığı metinde olmak Eee dolayısı o anlamda Ben yersiz buluyorum Bizim amacımız Tabii ki daha spesifik daha odaklanmış kısa bir bildiri net bir bildiri yazmaktı e ikinci grup eleştiri ise bence Eee hani imza metninin kendisinin gereksiz olduğu işte piyasaların kendi dinamiklerinin olduğu arz ve talep Hani tamamen çok çok böyle Tabiri caizse kaba Eee neoklasik argümanlara dayanan eleştiriler oldu Eee Açıkçası ben hani buna değinip değinmekte dahi kararsız kaldım Ancak şey eee gerçekçi olmak gerekirse bu maalesef hani sadece Türkiye’deki bir takım akademisyenlerin ve öğrencilerin genel olarak Hani bu yeni nesil diyebileceğimiz neoliberal paradigmanın etkisi altında yetişmiş neslin sorunu değil e Amerika’da da ki doğal olarak böyle hani bu işte false kous Hani yanlış bilinç denilen şey Marksist literatürde yani kişiler maalesef Eee ekonomideki sosyal sınıf anlamında kendi konumlarını çok iyi belirleyemedi için neyin kendilerinin yararına olup olmadıklarını dahi bilmiyorlar Eee bu maalesef hani çok e sorunlu Eee yani yanlış bir yaklaşım da öyle söyleyeyim yani bilmiyorum ona vaktimiz var mı Ama hani aynı tartışmaları Ben burada öğrencilerimle yaptığımda yani işte hani asgari ücreti artırırsak ne olur ya da işte eee sizin bu okula ödediğiniz harçlar azalsa ya da tamamen kaldırılsa yani birçok Avrupa ülkesindeki gibi üniversiteler Eee ücretsiz ols ne olur dediğimde öğrencilerin hemen doğrudan cevaba itirazı şu oluyor E işte it will Hurt Business Yani herhalde Eee ekonomiyi kötü etkiler gibi çevirebileceğimiz ekonomiye zarar verir diye çevirebileceğimiz bir argümanlar var Eee özür dilerim E tabii şunu da not düşeyim Bu da benim için çok önemli ben arada bir bu serzenişte de bulunuyorum genelde hep bu itirazı yapan öğrenciler de işletme Business e öğrencileri oluyor bizim ekonomi öğrencileri Aslında birazcık daha duyarlı bu eee dönüşüm Eee paylaşım sorunlarına Eee şimdi Eee çok fazla uzatmak istemiyorum ama hani orada bir de şöyle bir durum da var Yani bu hani öğrencilerin bu Eee itirazı neden haksız Eee Çünkü bir de şunu söylüyorlar yani işte öyle bir şey olduğunda bu bizim işte Ödediğimiz vergiyi artıracak Eee ya da işte eğer harçlar kalkarsa ben neden başka bir öğrencinin Eee harcını ödeyeyim Eee boşu boşuna Eee Aslında orada da yaptıkları çok temel bir matematik sorunu var yani klasik hemen Amerika’yla İskandinav ülkelerini karşılaştırıp işte orada vergi oranlarının çok yüksek olduğunu söylüyor diyorlar ama anan çok dört işte matematikte dahi şunu göremiyorlar Yani senin Aslında harç olarak ya da sağlık sigortasına ödediğin paralarla birlikte cebinden çok daha fazla para çıkıyor belki vergi anlamında Görece daha az ödüyor olabilirler ama hani Aslında harcanabilir gelirleri azalıyor Eee daha fazla uzatmak istemiyorum ama dediğim gibi Eee hep beni şey en çok üzen şey bu insanların gerçekten hani neyin kendilerinin faydasına olup olmadığını bilmemeleri Eee genel olarak giriş yapmak gerekirse E hani Cem hocaya Bırakmadan önce Eee ben açıkçası şeyi Eee çok sevdim yani bu eee ilk Alper hoca’ın Bir tweeti vardı ki zaten Cem hoca Eee Onun da paylaştığı bir tane Merkez Bankası yayınını daha detaylı konuşacak Dolayısıyla ben ona değinmek istemiyorum ama Eee başka bir tweetine Alper Hoca Alper Duman İzmir Ekonomi Üniversitesi’nden Hatta Duman Kardeşler Diyeyim Çünkü anul hoca La birlikte kardeş anal Hoca La birlikte bence çok çok güzel bir çalışma çok değerli bir çalışma eee şey özellikle Bu bağlamda kesinlikle herkesin okuması gerekir diye düşünüyorum Eee Otçu gelişim dergisinde 2022 yılında yayınlanmış Türkiye’de asgari ücret kurumsal düzenleme mi piyasa e kısıtları mı başlıklı bir makale Eee Ben oldukça faydalandım Eee Tam da bu nedenle o bilgilerin çok az bir kısmını Öz bir şekilde paylaşmak isterim Eee yani benim Eee açıkçası Eee Aklımda kalan üç tane temel şey olmuştu birincisi 2000’li yılların sonunda Hani bu asgari ücret e tartışmalarına baktığımızda sadece 3 yıl sadece üç kez oy birliğiyle asgari ücret artışı e kabul edilmiş Yani bu şu demek oluyor aslında diğer tüm yıllarda tamamen işverenlerin e dikte ettiği işverenleri aslında deine olan bir düzenleme yapılmış Çünkü zaten asgari ücret komisyonunun üçte ikisini işverenler ve devlet oluşturuyor yani Zaten burada kurumsal anlamda çok ciddi bir sorun var Eee ikinci Aklımda kalan nokta o makaleden şuydu Yani yine Özünde Eee nasıl deneyim yasal anlamda Hani kurumsal düzenleme anlamında Asgari ücretin bir de şöyle bir sorunu var E Aslında asgari ücrete tabi olan kişi doğrudan bek insan olarak düşünülüyor Yani bu insanın bir ailesinin olabileceği o aileyi geçindirecek Dolayısıyla tüm asgari ücret belirlemeler zaten en baştan böyle bir sorun söz konusu yani onun için zaten sorun var Diğer bir 3ün nokta ise şuydu yani tamam asgari ücret işte Farklı hesaplamalara göre çalışanların toplam çalışanların % isi ile 60’ı arasındaki bir kısma Eee Tabi yani onlar tabiler ama daha da ilginç tarafı son yıllarda kadınların ve gençlerin Eee yani daha çok asgari ücretle çalışmaya başladığını görüyoruz şurada Eee hemen özetlemek istiyorum şimdi 2005 yılında Eee kadınların Yani çalışan kadınların % 27’si erkeklerin % 120’si asgari ücret veya altında bir ücrete tabi iken 2019 yılında bu oran kadınlar için % 55.5 çıkıyor yani % 27’den % 55.5 erkeklerde ise % 20’den % 35’e çıkıyor yani elbette her iki grup için de bence çok çok ciddi bir artış ama Görece artış kadınlarda çok daha fazla Eee başka bir çok çarpıcı bulguları şuydu 18-24 yaş arası yani hani gençler diye tabir ettiğimiz gruba odaklandıkları da Eee 2005 yılında % 47 bu oran Eee 2019 yılında şimdi bakıyorum Orana % 71’e çıkmış % 47’ % 71’e Eee yani özü itibariyle Eğer gençseniz Eee neredeyse kaçınılmaz bir son asgari ücretle çalışmak zorunda kalacaksınız gibi duruyor Eğer bu trend bu şekilde devam ederse Eee Tabii bu arada şey eee çalışmanın yayın tarih 2022 veriler 2005 ile 2019 arasını kapsıyor onu da söyleyeyim eee bir de Tabii şu vardı hani ilkokul mezunlarında bu oran % 32’den % d5e çıkıyor yine 2005’ten 2019’a üniversite mezunlarında da bu oran % 6’dan % 11,5 yani kabaca Aslında üniversite mezun ında asgari ücretle çalışmaya başlayanların oranında iki katlık bir artış var Neredeyse Hani bu Tabii ki diğer gruplar için de geçerli Ama özellikle bu üniversite mezunlarında çok çok çarpıcı Ben ben şimdilik burada ben sözü Cem hocaya bıraksam s doğru olacak çünkü bir şey sormak istiyorum Adem sana bu senin pious Predator State benzetmenin Hani onu da eğer ol mümkünse bir iki cümleyle açıklamak ister misin Hani bu asgari ücretteki benzetme Nasıl oluyor Nasıl oturu Evet evet şey eee Şimdi tam hatırlamıyorum ama şunu demiştim aslında hani Eee devlet Hani Malum bu Predator state’ in Türkçe karşılığı Avcı ya da yağmacı devlet olarak tanımlanıyor Yani aslında kamu kaynaklarını Özel sektör lehine kullanan Eee devlet anlayışı anlamında Ben o anlamda Aslında asgari ücreti de bir nevi bu eee Hani Özel sektör aleyhine çalışan devlet eliyle Özel sektör aleyhine çalışan bir kurum ve de bir tuzak gibi gördüm Eee hani devlet malum Avcı devlet olunca da aklıma şey geldi Hani Avcılar kuş Avcılar işte baz sahte Kuşlar koyuyorlar ki kuşları e çekmek için Eee ve dolayısıyla bu av işini kolaylaştırıyor Bu bağlamda da aslında Asgari ücretin kendisi bir nevi o işte o sahte kuş tuzak çünkü hani medyan ücretin yakınsaması gönderme yapmak için bunu söyledim Eee çünkü hani bir de tuzaklı kısmı da bence şuradan kaynaklı Tam da TÜİK eliyle yapılan bir tuzak Sonuçta Hani o avcının işini de kolaylaştırıyor hani çok tamamen yanıltıcı Eee hesaplamalara dayanan Eee enflasyon oranları kullanıldığı için Eee Teşekkürler bu arada cevin hocam hatırlattığın için ben teşekkür ederim Şimdi sözü Cem’e Cem oyvat verelim Cem’in de hem bizle paylaşacağı bazı istatistikler var hem de onun üzerinden yın aslında hep beraber konuşuruz teşekkürler jeun şimdi Kampanyayı güzel anlattınız Ben ona çok değinmeye ama belki üç başlıkta bu konuyu konuşabiliriz Eee bölüşüm eee enflasyon ve istihdam Eee başlıkları altında konuşmak istiyorum şimdi Aslında Adem de bazı güzel veriler verdi hem eee asgari ücretliler artık sadece e beyaz yak mavi yakalı değil beyaz yakalılar içinde de asgari ücretliler var işte Adem’in dediği gibi üniversite mezunları için de asgari ücret alanlar var Öğretmenler Özel okullarda Eee içinde asgari ücret alanları okuyoruz işte Mimarlar Mühendisler bile asgari ücret alabiliyor Dolayısıyla burada yapılacak bir artış sadece Eee en alt kesimi değil bütün bir emekçi kesimi etkileyen bir artış Eee tabii Eee orada Bazı veriler işte asgari ücret ve altına bakıyor ama Eee ya orada Tabii Eee kayıt dışı Çalışanlar ve Asgari ücretin altında ücret alanlar da var benim disk araştırmasına göre gördüğüm asgari ücretle Asgari ücretin % 120 üzerinde alan kesim yaklaşık % 120 fakat Eee Onun altında da yani asgari ücrete yakın alan kayıt dışı çalışanların da Eee Aslında ücretlerini asgari ücretten etkilenebilir eee gösteren mesela Ensar Yılmaz’ın Eee eee eee eş yazarıyla birlikte şimdi adını hatırlayamadım eee bir çalışması var Eee bu aslında şey eee yani sa Asgari ücretin bütün Emekçi kesimi ücretleriyle alakalı bir mesele olduğunu gösteren bir şey Hatta bölüşüm de baktığınız zaman Eee 2022 yılının ortasında Eee ücretlilerin gelirden aldığı pay dip yapmıştı bu kur şokuyla birlikte fakat gene bu asgari ücret zamlarını takiben bir miktar toparlanma oldu şimdi bu eee asgari ücreti Eee baskılama çalışmaları Muhtemelen bu eee trendi geriye tersine çevirecektir işin bölüşüm boyutu bu Eee yani Özellikle sendikaların falan çok yani Türkiye’de maalesef zayıf tartıldığı bir ortamda Eee maalesef yani asgari ücret tartışması çok çok önemli hale gelmiş durumda bölüşüm meselesinde Eee ikincisi Eee istersen slaytları geçelim Eee Ceyhun Eee yani tam ekran yaparsak ikincisi fiyat meselesi yani Biz herhalde şunu söylemiyoruz Değil mi arkadaşlar yani asgari ücret artışının Eee etkisi hiçbir şekilde fiyatlara etkisi olmayacak gibi bir iddiamız yok değil mi yani katın Tabii ki yani şim 3 katına çıkartırsak asgar ücreti Tabii ki enflasyon anlamlı bir Eee katkı sunacaktır tabii yani birebir değil yani işte % 10000 zam yaptık enflasyona % 10000 yani 100 puan ekleniyor diye bir şey söz konusu değil ama çok daha düşük bir katsayı Ama tabii yani 3 katına çıkartırsan o katsayı şey artacak haliyle puan artacak ama burada Bizim önerdiğimiz gerçekleşen enflasyonla O da % 45 civarı olması bekleniyor sene sonunda ya mutlaka bir etkisi Yani en azından küçük işletmelerde hiçbir şey olması bir miktar fiyata yansıyacak bizim yani bunu söylüyorum Çünkü mesela geçen e Atilla eşil da ın belli yorumları vardı işte hani şey asgari ücrete fiyatlara yansımaz demenin yani mantık dışı olduğuna dair başka bu şekilde algılayanlar da var yani bizim böyle En azından Biz üçümüzün böyle bir iddiası yok bütün on falan o oran ona hani İşte yaklaşık tahminden Tahmine değişebilir ama işte 45 yaparsanız 4,5 diyebiliriz Evet yani burada şunu söyleyeyim yani ne kadar etki yapacağı önemli ve Neticede iktisatta her eee bir tercih bir vazgeçiş anlamına gelebiliyor Eee yani burada Mesela 2022 ile 2024 arasındaki Eee asgari ücret ara zammı verilen ve verilmeyen dönemlerdeki fiyat artışlarını karşılaştıran bir e grafik koydum Eee bunu daha önce bir yazımda da kullanmıştım Eee burada bakıldığı zaman mesela TÜİK enflasyonunun 3üncü çeyreklere baktığımızda yen son Eee eee Ekim enflasyonu verisi henüz gelmedi Pazartesi gelecek herhalde Eee bil kis mesela 2024 yılındaki Eee fiyat artışlarının arazam verilen yıla göre daha fazla olduğunu görüyoruz şimdi Aslında bu iki yıl karşılaştırılabilir veriler Çünkü Eee Hani Bu dönemlerde yılın ikinci yarısı veya ona yakın bir zamanda kur şoku olmadı geçen yıl Ama mesela seçim sonrası hemen kur şoku olmuştu onun etkileri ikinci çeyrekte e ikinci yarısında görüldü yılın O yüzden o 2023’ü koymadım e ito’nun mesela Eee fiyat artışlarına bakarsak Yani bu da Temmuz ekim arası için olan veride orada da aslında yani 3.3 puan fazla gibi Eee Pardon burada Eee sanırım Burada bir şey var Typo olabilir Eee 2 yıl karışmış sanki birbirine değil mi ev 2 yıl karışmış burada evet evet ama orada da yani şey e Evet burada bir Typo yapmışız E tamam yani eee Yani şöyle işte sarı renkte olan aslında 2022 Olacak ito’da mavi renkte olan 2024 olacak ters yazılmış sadece Evet öyle öyle olması lazım Eee diye düşünüyorum buna tekrar Eee Evet böyle burada bir şey olmuş yani eee veriler zannedersem karışmış Eee tamam Bir sonraki slayda geçelim Ceyhun hemen geçiyoruz Eee Burada da şöyle Eee bakalım Eee Bu da aslında ekonometrik Temmuz asgari ücret artışının Eee olası enflasyonist Eee etkisini gösteren bir Eee model bu Merkez Bankası’nın kendi çalışmasının Eee olduğu bir Eee model Eee Merkez Bankasının kendi çalışmasında yer alan bir model yani enflasyon raporu zannedersem 2023’ün 3 çeyreğindeki enflasyon raporuna Eee dair bir şey bu eee Burada da şöyle Eee uzun dönem asgari ücret geçişkenliği etkisini 0.08 ve 0.12 gibi buluyor Yani bu ne demek İşte 10 puan dediğin gibi artış olduğu zaman Eee bunun işte bir puanlık bir etkisi var gibi görünüyor e burada şey bu tabloyu çok eleştirmişti şimdi hatırladığımız zaman yani Çünkü şöyle Abuk bir tablo Eğer Şu alttaki tablonun altındaki hani dip notları okursanız Eğer işte belli dönemlere kukla değişken koyuyorlar belli dönemlere koymuyorlar onların koyulu şu Birazcık böyle rastal olarak konmuş izlenimi veriyor sanki bir nevi yok bu o değil bu o değil cin bu onu Ayrıca tartışacağız bu daha önce yapılmış bir s burada bayaz var E modeli kurmuşlar biraz daha düzgün bir model bu anladım ama yine de burada da yine kukla değişken konuş konumları Biraz sanki şey gibi Eee veriye yeterince işkence yaparsak ne istediğimizi söyler Eee sonucunu Eee çıkartmak için gibi geliyor bana Neyse çok da şey günahlarını almayayım kimsenin Bu biraz daha Yani bu biraz daha şey eee Bu biraz daha düzgün yapılmış model yani ve bunun da nedenini açıklıyorlar bir sonraki slaytta da bakarsak onu da görebiliriz orada da şöyle Eee personel değeri üretim maliyeti oranı yaklaşık baktığın zaman Eee Yani sanayide mesela 6.7 Yani toplam üretimin sadece 6.7 isi personel maliyeti Tabii ki bu eee tam şey bir gösterge değil yani tam belirleyici göstergeyi Çünkü Sanayi sektöründe Eee girdiler de var girdilerin içinde de bir emek maliyeti var tabii girdilerin bir kısmı ithal girdi olduğu için orada Türkiye’deki Emek maliyetlerini etkilenmiyor ama Eee yani biraz daha böyle girdi çıktı tablosuyla Belki bu eee oranın biraz daha artabilir gibi düşünüyorum Eee son slaytta da o dediğim makale son slaytı burada işte eee epey eleştirilmişti bu regresyon Eee Burada da işte asgari ücret katsayısının son dönemlerde işte bir puan artışın işte eee 10 puanlık bir artışın fiyatları yaklaşık 1.8 puan arttırdığını hizmet sektöründe gösteren bir Eee hesaplaması tahmini olmuştu Merkez Bankası’nın Burada da Eee yani burada bile yani bakıldığı zaman Aslında bu çok eleştirdiğim çalışmada bile hani 10 puanlık artış maksimum 2 puan enfl etki yapıyor diyebiliyoruz yani burada İstersen bitirebiliriz reon Yani buradan bakarak hani 25 puan fazla vermenin Aslında enflasyon etkisinin 2,5 la 5 arası olacağını söyleyebiliriz Aslında benim de tahminlerim var onları Eee belki Hani birlikte bir çalışma da yapacağız Bu konuyla ilgili Hani o Eee orada da hani şey bakıldığı zaman Eee Aslında aşağı yukarı aynı şeyler ilk tahminler buluyoruz Eee şimdi böyle bakıldığı zaman Aslında Eee Neden peki böyle bir Hani arz etkisi Yani aslında düşünüldüğü zaman asgari ücret artışlarının toplam maliyet içindeki etkisi düşünüldüğü kadar fazla olmayabilir zaten hem yani asgari ücret Neticede % bir arttığı zaman bütün ücretlerde % bir artıyor diye bir şey yok Evet Asgari ücretli oranı fazla ama Tepedeki yani ücretlerin daha Yani bir kısmını işte müdür pozisyonunda çalışanların ücretleri ki onların belki sayı olarak azlar ama toplam ücretteki oranları daha fazla Eee talep açısından bakıldığı zaman da asgari ücret talebi ne kadar etkiler sorusunu sormak gerekiyor Yani Öncelikle şöyle bir ön kabul var sanki asgari ücret arttığı zaman Toplam talep artacakmı gibi iç tüketim artacak ama kısa vadede Eee cari dengeyi belki olur olsuz etkileyebilir asgari ücret artışı Hani o ikisi biraz birbirini dengeleyerek Aslında Eee yani kapasite kullanım oranlarını arttırmaya eee bir etki de yaratabilir Eee tabii yani burada belki en eee mantıklı eleştiri Şu olabilir hani cari dengeye o zaman etkisi olacak mı Eee yani onun problem yaratması gibi bir şey olmayacak mı Evet cari açığa asgari artışın olumsuz etkisi olabilir Kısa vade Ama şunu da düşünmek gerekiyor cari açıktan bahsediyorsak Önemli olan ve ücretlerin üretkenliğe göre ne kadar artışı ücret artışlarında üretkenliği olumlu Eee etkilediğini gösteren çalışmalar var yani Belki siz kısa vadede asgari ücreti düşük tutarak Eee Bir ihracat rekabetçiliği anlamında avantaj sağlayabilirsiniz ama orta vadede bunun Hani üretkenlik tarafında gelecek olumlu etkilerinden de Eee mahrum kalmış oluyorsunuz asgari ücreti arttırmadan istihdam etkisi söylen elde çok onu da istersen birkaç cümleyle söyleyeyim yani orada da şu var aslında ekonomi 101’de Eee klasik bir Eee eee iş gücü talebi ve Arzı grafiği koyduğun zaman jeun hani Bak işte asgari ücret artışı işsizlik yaratıyor gibi bir Eee varsayımı varmiş oluyorsun ama o Tabii Eee biraz daha Hani Eee mesela iş gücü piyasalarında Eee işveren daha monopson konumu koyduğunda Yani iş gücü eee işvereni biraz daha E pazarlık masasındaki gücünü farklı yere koyduğunda daha yüksek yükselttiğinde artırdığından Aslında o ekonomi 101’in girişindeki grafikler çok da geçerli olmayabiliyor Hatta bu konuyla ilgili çok fazla çalışma işte Doruk Cengiz e Arin dubin mesela makalesi şu anda quarter Journal of economics hani en çok okunan ikinci makale konumunda yani ana akım literatürde de aslında bu eee eee Asgari ücretin etkili istihdam üzerine olumsuz etkilerini gösteren çalışmalar var ama olumsuz etkileri olmadığını veya çok düşük kaldığını gösteren de epey bir çalışma var hatta Türkiye Üzerine de işte eee Işık tek güç e ve Orhangazi’nin e 2016 yılı için yaptıkları bir çalışma orada da asgari ücret artışlarını Hani istihdamı olumsuz etkilemediğini zaten 2016 verisine bakarsanız da görürsünüz Eee istihdam oranı çok düşmüyor orada Eee o yılda Eee ama işte kayıt dışılığı biraz daha arttırabilmek Hani sanki biz bu fiyat ve istihdam üzerindeki etkilerini hiç düşünüyormuş gibi yapılıyor ama aslında biz bu konuları Hani ok Yani en azından hani bu konularla ilgili literatüre de biraz o türler çok medyaya yansımadı ama herhalde insanlar böyle düşünen iktisatçılar biraz toplumdan da çek Hani çıkıp da askol zam yapılmasın işte yoksa enflasyon daha da artacak veya işte ne bileyim ben işsizlik yaratır diye diyemiyorlar beni de ben bir şey sadece ekleyeceğim Hani belki sona do orada yaklaşıyoruz Beni en çok şu rahatsız ediyor açıkçası Şimdi biz mesela şu anda beklenen değil mi 2024 yılı beklenen reel büyüme oranı % 3 Türkiye’de işte Tabii değişebilir yani 3,5 olur 2,5 olur neyse ama 3 civarında bir büyüme bekleniyor işte Bundan yarım puanla bir puan arası belki diyelim ki işte nüfus artış hızını çıkartalım e Belki daha bile azalsın diyelim ki hani 2,5 kişi başı milli gelirde bir artış bekliyoruz 2,5 3 arası belki ve siz diyorsunuz ki ekonomi kişi başı % 2,53 büyüyor ama Eee Biz asgari ücreti reel olarak bırak arttırmayı yani ekstra 2,5 vermeyi reel olarak yani Dolayısıyla 2,5 vermek demek Enflasyonun üzerine tabii ki biri deflatör biri tüfekle hesaplanıyor O yüzden hani birebir değil belki ama yaklaşık olarak Onların da benzer olduğunu düşünelim ya siz diyorsunuz ki ekonomi kişi başı ortalamada baktığınız zaman 2,5 3 arası büyüyor ama biz asgari ücrete Eee Enflasyonun ı 2,53 zam yapmamız lazım ki hani o büyümeden Asgari ücretli de pay alsın ama Biz onu yapmıyoruz aksine Eee gerçekleşen enflasyonla değil beklenen enflasyonla yapıyoruz o neredeyse yarısı ya da yarıya yakını diyelim aksine ya tam tersine reel olarak ekonomi kişi başında 2,5 3 arası büyürken Eee siz asgari ücretlerinin gelirini Belki de % 120’ye varan bir şekilde gercek inz reel alım gücünü bu bana açıkçası kabul edilebilir hani nereden bakarsan bak enflasyon işte işsizlik Neyse büyüme üretkenlik vesaire nereden bakarsan bak her şeyden öte haksızlık olarak geliyor Hakkani bir şey değil yani Sonuçta o üretimi o milli geliri yaratan Eee üreten büyük ölçüde üreten toplumun kesimine sen o büyümeden payını vermiyorsun aksine Hadi büyümeden payını vermemesini geçtin Üstüne bir de % 120 en az alım güçlerini eritiyorsun ya bu yani nereden yani ister ec101 den bakalım İster nereden bakarsak bakalım kabul edilebilir gelmiyor açıkçası Bir de bir şey daha diyeceğim yani eleştirilerden Birisi Hani Eee bizim Hani tartışmayı asgari ücrete sıkıştırmış olmamız açıkçası sadece Tabii asgari ücret üzerinden yapılmaması gerekiyor Bu Tartışmanın Eee mesela çok ciddi bir sendikal aşmamış olma problemi var Türkiye’de Eee ya asgari ücretin Eee medyan ücrete yakınsaması da bir problem Ama bunun da nedenlerinden birisi Eee yani sendikaların maalesef Eee zayıflatılmış olması Özellikle bu iktidarda işte grev ertelemeleri le Eee siyasi baskılarla vesaire yani eee zaten 12 Eylül’den itibaren gelen bir süreç bu eee ve tabii yani beyaz yakalı Eee çalışan sayısı arttı ama beyaz yakaları arasında bir sendikalaşma olmadı Eee Bu da aslında önemli bir problem diy düşünüyorum Mesela ben İngiltere’de işte Beyaz yakalılar da greve gidiyor yani akademisyenler olarak biz mesela gidiyoruz e greve Eee zaman zaman Eee bu konuların da aslında konuşulması gerekiyor diye düşünüyorum Evet E şey ben Cem Hocama ek olarak zaten Yani çok net bir şekilde hamp çalışmalar da onu gösteriyor yani sendikalaşma oranı azalmasıyla ücret eşitliği arasındaki temel bir ilişki söz konusu Türkiye için Ve tabii ki birçok tüke için bir de ben bir noktayı daha Eee değinmek istiyorum Hani belki değinmek kastım aslında Eee vurgulamak diyelim ya şimdi Eee bu asgari ücret artışlarının olası enflasyon üzerindeki etkisini e Gayet net bir şekilde değindiğimiz düşünüyorum ama o zaman hani sorulması gereken soru şu O zaman bu kadar yüksek enflasyon artışının arkasındaki asıl neden ne E şimdi lütfen Hani Eğer yanlışsam eee şey düzeltebilirsiniz beni ama benim anladığım Yani aslında üç tane temel şey var hani Maliyetten kaynaklı bir artış olabilir talepten kaynaklı bir artış olabilir Bir de aslında kar oranlarını ya da kar marjı biliyorum Hani farklı Eee tanımlanabilir deki artıştan kaynaklı yani özel itibariyle Anlaşılan Hani Türkiye’deki eğilim de tüm dünyaya paralel bir şekilde aslında kar oranlarındaki çok eee şey Muazzam diyeyim muazzam bir artış söz konusu Eee Tam da bu nedenle Aslında şeye değmek gerekiyor yani Hani belki ben tartışmayı tekrar başa alacağım ama hani ben bu Türkiye’deki tüm bu Eee yani bölüşüm tartışmalarında çok geride kaldığımız ya da çok nasıl desem e bir şekilde hani şey gibi bu Samir Rami’nin e virüs benzetmesi vardı neoliberal virüs yani virüs çıktığı yerde Aslında belki kontrol altına alınıyor orada yok ediliyor ama o virüsün yayıldığı yerde etkisi devam ediyor Yani Türkiye’deki Bence birçok tartışmada durum bu çünkü Örneğin birkaç hafta önce bu tamamlayıcı emeklilik sistemine ilişkin tartışmalar söz konusudur ki şimdi başka bir konuya geçmek istemiyorum ama hani yaş haddinin artırılmasına ilişkin bir şey söz konusu burada Aslında çok ilginç Yani aslında hani Eee Dünya Bankası’nın kendi iktisatçıları bundan vazgeçerken Hani fikirlerini değiştirirken daha ılımlı Politikalar önerirken Türkiye’de insanlar böyle şey eee çok daha eee şey eee yani 90’larda terk edilmiş desem Aslında doğru olur olacak politikalara gidiyorlar Bir başka Eee değinmek istediğim nokta şuydu Tam da bu eee Hani kar Eee oranlarının artışının Enflasyonun arkasındaki temel neden olmasına ilişkin Hani bizzat Biden Hani Amerikan başkanının kendisinin en az üç defa Eee gazetede okuduğumu hatırlıyorum bu işte büyük şirketlere şunu demek net bir şekilde şunu söyledi Eee yani tam Türkçe çevrisi bu aslında hani artık covid geçti artık şu şey fiyatları indirme vakti geldi gibi bir Aslında sözlü çağrıda bulundu ama tabii ki e pek ciddiye alınmadı Hani burada Aslında şunu gösteriyor Hani dünyanın en güçlü adamının e Amerikan başkanı değil aslında o Eee büyük kurumlar olduğunu gösteriyor Bir de hani Eee son olarak şeyi de tamamlamak istiyorum şey eee Cem hoca anlatırken Yani aslında bu hani talep E Talep yanının Eee yeteri kadar önemsememesi Yani aslında hani bu post keynezyen politikaların Aslında hala göz ardı edilmesi Eee bence çok önemli Tam da o nedenle de Türkiye Bence en azından bir grup Akademi diyelim çok geride Eee yani bu Tabii ki kişisel bir anekdot hiçb bilim yanın olmadığının farkındayım ama yine de söylemeden geçemeyeceğim şimdi 23 hafta önce Washington dc’de eydim Eee biri IMF diğeri dünya bankasında çalışan iki senyör ekonomiste eee şey konuşuyorduk Hani İkisi de Türk ama gayet iyi pozisyonlarda yani şahsen Gerçekten bunu çok özür dilerim söylemeden geçemeyeceğim şunu şaşırdım bizzat Onların ağzından şunu duydum ya aslında Eee tüm dünya ekonomisindeki gidişat post kenzen politikaları doğruluyor onların yaklaşımı daha doğru Eee dediklerini duydum hatta bir böyle bir tekrarlatma ihtiyacı hissettim bana çok hoş geldi yani hani IMF ve dünya Bankası’nda çalışan iki senyör iktisatçı dediğim gibi tabii ki bilimsel değil o iki kişi E hani ama yine de bence önemliydi Bu anlamda da bence şey Yani anlaşılan post kezen iktisada daha çok herhalde yönelmek gerekiyor daha çok daha doğrusu dikkat etmek gerekiyor e diyerek kendi adıma tamamlamak istedim Eee Teşekkürler Adem Eee Cem de herhalde Sanırım söyleyeceklerini söyledi burada ık bu noktada kapanış yapabiliriz Belki Aslında bu Çok da keyifli bir sohbet oldu Eee bu yayınlara devam ederiz hem hazır Sen post kzen İktisat dedin böyle bir ağzımızda bal çaldın sonra bitti böyle Belki onu da konuşuruz Çünkü İkinizin de veya işte sizlerle Aslında ortak Benim de Eee böyle post kayın ezen tadlar içeren çalışmalarımız var Eee Hatta şimdi bir tanesi Journal po kein economic de çıkıyor seninle beraber yaptığımız Dolayısıyla belki Bunun için de ayrıca bir yayın yaparız zaten eminim ki Türkiye ekonomisinde pek çok şey olacaktır asgari ücret rakamları da belli olunca Belki onun üzerine de yine konuşuruz hakikaten açıklanınca zamanın ne kadar olacağı önümüzdeki bir ik ay içerisinde Eee şimdilik ama bütün izleyenlere ve dinleyenlere bizi dinlediğiniz için teşekkür ediyoruz ve Hepinize iyi günler diliyoruz diyerek bitirmiş olalım